• Michel Broekhuizen

'We zijn vooral een vrolijke bibliotheek'

TIEL Directeur-bestuurder Gaby Lafeber stopt per 1 januari 2018 met haar werkzaamheden bij bibliotheek Rivierenland. Ze kijkt vol trots terug op een tijd waarin veel gebeurd is. ,,De bibliotheek staat nu als een huis in de regio.''

Geïnspireerd, bijna dromerig, kijkt ze naar buiten vanuit haar kantoor op de bovenste verdieping in het fonkelnieuwe Zinder-gebouw. Wat wil je, met zo'n uitzicht. Niet eens richting de Waal, maar grappig genoeg op het oude bibliotheekgebouw op een steenworp afstand. Nu torent haar nieuwe werkplek er contrastvol bovenuit. Alsof het symbool staat voor de metamorfose die de bibliotheek onder leiding van Lafeber (56) de afgelopen 5,5 jaar onderging.

DROMEN ,,Toch was dat ook een gezellige locatie'', lacht de geboren Haagse, die woonachtig is in Utrecht. Haar lach maakt even pas op de plaats. ,,Het zag er niet rooskleurig uit voor de bibliotheek toen ik hier in 2012 begon. De financiële situatie was niet goed. De subsidies stonden onder druk, de gemeente Buren was net uitgestapt, we moesten stoppen met de bibliobus en er moesten mensen uit. We waren een traditionele instelling met voornamelijk één taak: het uitlenen van boeken. Er moest duidelijk iets veranderen, maar er was geen geld en er waren nauwelijks vrijwilligers. We moesten dus creatief zijn. 'Durf te dromen', werd ons motto, daarbij niet beperkt door omstandigheden. Hoe ziet de ideale organisatie eruit? Hoe zou 't anders kunnen? We wilden beginnen met het verruimen van de openingstijden van alle vestigingen. We kwamen tot de conclusie dat we vooral heel veel vrijwilligers nodig hadden; zo'n tweehonderd! We plaatsten een oproep, en wat denk je…we hadden ze gewoon direct! Mensen blijken erg betrokken bij waar we voor staan. Nu konden we ruimer open en plannen maken voor de volgende stap: meer naar buiten treden met educatieve programma's buiten de deur en met activiteiten op de vestigingen.''

VISIE Lafeber, zelf literatuurwetenschapper met bedrijfskundige kwaliteiten, zag dat haar ervaring op het gebied van communicatie-advies, projectmanagement en bedrijfsvoering toch wel goed van pas kwam. ,,Minder leuke zaken horen erbij. Ik ben een echte 'alfa' en meer iemand van de lettertjes, maar ik heb mezelf de cijfertjes ook eigen gemaakt. Soms moet je wel, en het hoort erbij. Gelukkig ben ik iemand die houdt van opruimen, vooral om daarna te kunnen bouwen.'' De pijnpunten werden langzaam omgezet in een visie. ,,Als je weet waar je op inhoud naar toe wilt, heb je in ieder geval richting. We hebben een nieuw beleid. Boetes zijn afgeschaft. Kosten en opbrengsten daarvan waren ongeveer gelijk. Nu besteden we dat geld aan het beter maken van de service en het aanbod.

FUNCTIES Dat aanbod bestaat allang niet meer aan uitlenen alleen, al blijft dit natuurlijk een belangrijke functie. Het papieren boek en de - nog steeds in aantal stijgende - e-boeken blijven daarbij wel naast elkaar bestaan. Daarnaast is er een belangrijke tweede functie bijgekomen. ,,De basis die iedereen in een kennisland als Nederland nodig heeft, is beschikken over voldoende taal- en digitale vaardigheden om mee te kunnen blijven doen. De bibliotheek investeert daarin, bij jong en oud, en met vele samenwerkingspartners. Denk bijvoorbeeld aan scholen, GGD, consultatiebureaus, welzijnsinstellingen, het ziekenhuis. Er is een wisselwerking tussen vraag en aanbod, net zoals er een correlatie is tussen laaggeletterdheid en gezondheid, traditioneel een probleem in deze regio. Zowel onderwijs- als zorginstellingen merken dat. We hebben nu talloze programma's, ludieke activiteiten zoals de Grote Digitaal Strijd en overeenkomsten zoals het recente Taalakkoord, waarin 44 organisaties en ondernemers zich verbinden om de strijd tegen laaggeletterdheid aan te gaan. Want ook het bedrijfsleven heeft baat bij de geletterdheid van het personeel.''

HUISKAMER Last but not least wil de bibliotheek een huiskamer zijn voor stad en dorp. Een ontmoetingsplek voor jong en oud, studenten, werkenden en ouderen. Om te ontspannen met een krantje of tijdschrift, te leren of werken op een van de werkplekken met je eigen laptop, of om samen te bij te praten met een drankje. In de nieuwe bibliotheek, met de ruime, ademende lichtinval en vrolijke, knusse kringloopmeubeltjes, proef je die huiskamersfeer meteen. Die opzet lijkt dus gelukt. Zinder is een verzamelgebouw voor meerdere culturele instellingen, maar straalt wel uit waar de bibliotheek nu voor staat: innovatie, samenwerking, co-creatie, inrichting, activiteiten.

TOEKOMST Voor Lafeber is het bijna tijd om de deur hier achter haar dicht te trekken. De liefde trekt haar naar Rotterdam. Ze verruilt de Domstad voor de havenstad; waar ze gaat werken weet ze nog niet. Hoe moet het nu verder met de bibliotheek? ,,De ontwikkelingen in de sector gaan snel, het is moeilijk om verder dan twee jaar vooruit te kijken. Maar er is nog voldoende te doen. De samenwerkingen intensiveren, het aantal Digitaalhuizen en de activiteiten en co-creaties uitbreiden. Vestigingen en studieplekken moeten aangepast worden en er komt een nieuwe, twintigste vestiging, in Asperen. Er zijn nog volop kansen. Inwoners kunnen participeren, meehelpen met het organiseren van thema-avonden en voorlichtingsprogramma's vanuit hun eigen expertise of werkveld. De vooruitzichten zien er goed uit. In het nieuwe vierjarige convenant dat in 2019 ingaat - het concept ligt klaar voor politieke besluitvorming - zijn er weer nieuwe afspraken met de 10 gemeenten gemaakt. Mijn grootste wens is daarbij dat de elfde gemeente, Buren, weer instapt.''

Al met al kijkt ze tevreden terug op haar jaren in Tiel. ,, Ik ben trots op mijn mensen. We hebben bereikt wat we wilden en wat nodig was. We zijn naar buiten gegaan en hebben ons verhaal verteld. We zijn zoveel meer geworden en we hebben zoveel te bieden. We zijn een vrolijke en uitnodigende bibliotheek, met lef, die durft uit te proberen. Daarin zie ik gelukkig wel een overeenkomst met waar ik straks naar toe ga, Rotterdam. De mentaliteit van daadkracht, niet lullen maar poetsen, daar hou ik wel van.''