Terugblik 'Grenzenloos'

Inkomende en uitgaande Betuwenaren

Frits Kat

TIEL Terugblik is het jaarboek van de Stichting Tabula Batavorum. Het onderwerp van dit jaar staat bijna dagelijks in het nieuws; migratie. In twaalf artikelen laten 15 auteurs zien dat migratie in feite van alle tijden is. Aan het vertrek van mensen naar elders liggen meestal economische redenen ten grondslag. Gedwongen door hongersnood, oorlogsgeweld en overstromingen zocht men elders naar een betere toekomst. Een tweede belangrijke reden voor vertrek is van religieuze aard. Godsdienstige onverdraagzaamheid noopte tot migratie naar veiliger oorden. Soms waren de nieuwkomers meer dan welkom zoals b.v. het geval was met de Hugenoten in ons land. Na de opheffing van het Edict van Nantes in 1685 kozen ongeveer 300.000 Calvinisten voor een vlucht uit het Frankrijk van Lodewijk xiv. Ongeveer 50.000 kozen voor ons land dat welvarend was en waar het Calvinisme de officiële godsdienst was. De aanwezigheid van Hugenoten in Tiel was echter van korte duur. De stad had economisch weinig te bieden en de zuigkracht van Amsterdam was te groot. Een ander mooi voorbeeld is de vestiging van meer dan 150.000 Hollandgänger in de 18-de en 19 -de eeuw. Door de geringe culturele verschillen tussen Nederland en Duitsland en de voorspoed van de Republiek verliep hun integratie betrekkelijk gemakkelijk. De andere kant van de medaille was het vertrek van Betuwenaren naar bijvoorbeeld Amerika. Waarschijnlijk vertrokken ze om hun levensomstandigheden te verbeteren, veelal aangelokt door optimistische verhalen van ronselaars. Ook predikanten speelden een belangrijke rol bij deze emigratie. Na de Tweede Wereldoorlog spoorde de regering tot emigratie aan, gedwongen door woningnood en voedselschaarste. Zo liet minister-president Drees koningin in de troonrede van 1950 voorlezen dat "de snelle bevolkingsgroei en de beperkte oppervlakte beschikbare grond een krachtige bevordering van de emigratie vereisen." De Nederlandse regering beschouwde boeren als 'misbaren'. Hun overtocht werd betaald en de landverhuizers kregen ook een paar honderd gulden leefgeld mee. De conclusie van het boek is dat migratie en emigratie gedurende eeuwen hun stempel hebben gedrukt op de geschiedenis van de Betuwe.